Uncategorized

Zelfstandigenwet: wat betekent dit voor IT-freelancers?

Melle October 21, 2026

Zelfstandigenwet: wat betekent dit voor IT-freelancers?

De Zelfstandigenwet introduceert twee toetsen die moeten bepalen of een zzp’er écht zelfstandig is: de zelfstandigentoets voor de ondernemer en de werkrelatietoets voor de opdracht zelf. Voor IT-freelancers telt straks hun ondernemerschap, maar ook hoe de opdracht in de praktijk is ingericht.

Wie als interim-architect al jaren bij dezelfde klant op kantoor zit, vaste werktijden heeft en direct wordt aangestuurd door een teamlead, gaat die werkrelatietoets lastiger doorstaan dan een freelancer die zelf bepaalt hoe en wanneer het werk gebeurt. Dat raakt niet alleen de zzp’er. Ook de HR-manager die de opdracht aanbiedt, moet voortaan scherper nadenken over hoe die opdracht is vormgegeven.

Wat houdt de Zelfstandigenwet precies in?

De wet vervangt de losse, soms tegenstrijdige criteria uit eerdere regelgeving door een toetsingskader met twee aparte beoordelingen. Dat kader moet helderheid geven waar jarenlang discussie over was.

De eerste toets, de zelfstandigentoets, kijkt naar de ondernemer zelf: werkt iemand voor eigen rekening en risico, is er een deugdelijke administratie, zijn er meerdere opdrachtgevers en heeft de zzp’er voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen geregeld. De tweede toets, de werkrelatietoets, kijkt naar de concrete opdracht: hoeveel vrijheid heeft iemand in de organisatie van zijn werk, is er hiërarchische aansturing, en komt de bedoeling van de overeenkomst overeen met hoe er in de praktijk wordt gewerkt.

Wie aan beide toetsen voldoet én er ook naar handelt, komt volgens het voorstel in een veilige haven terecht. Dat klinkt geruststellend, maar de wet is nog in internetconsultatie volgens de Rijksoverheid, met beoogde inwerkingtreding per 1 januari 2028. De precieze criteria kunnen dus nog veranderen.

Zelfstandigentoets: ben je aantoonbaar ondernemer?

Deze toets kijkt naar je hele onderneming, niet naar één losse opdracht. De vraag is of je bedrijf ook zou blijven bestaan als deze ene klant wegvalt.

Voor een IT-freelancer telt mee: zelf factureren, een eigen administratie voeren, investeren in kennis en apparatuur, en zelf het risico dragen van acquisitie of leegloop. Ook een proportionele oudedagsvoorziening hoort daarbij, net als een adequate arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Dat is nieuw voor veel freelancers. Niet iedereen die als zzp’er start, denkt meteen na over pensioen of een AOV. Juist daar kan begeleiding het verschil maken: niet omdat de wet dit in elke vorm verplicht stelt, maar omdat het je positie als zelfstandige onderbouwt.

Werkrelatietoets: hoe is de opdracht ingericht?

Hier wordt het concreet voor de dagelijkse praktijk. Hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet, is leidender dan wat er op papier staat.

Bepaalt de freelancer zelf hoe een oplossing wordt gebouwd? Is er ruimte om werktijden en locatie zelf te organiseren? Of werkt iemand feitelijk als interne medewerker, met functioneringsgesprekken en verlofgoedkeuring? Dat laatste is een signaal dat de opdracht dichter bij loondienst ligt dan bij zelfstandig ondernemerschap.

Een contract met het label “opdracht” erboven is dus niet voldoende. Wat telt, is wat er elke dag daadwerkelijk gebeurt. Voor opdrachtgevers betekent dit dat de manier waarop een rol wordt aangestuurd net zo belangrijk wordt als de tekst in de overeenkomst. Hoe je schijnzelfstandigheid beoordeelt wordt daarmee een vraag die niet meer alleen bij de jurist ligt, maar ook bij de teamlead en de recruiter.

Wat betekent dit voor IT-opdrachtgevers?

Organisaties die IT-freelancers inhuren, krijgen een scherpere verantwoordelijkheid. Niet alleen het contract moet kloppen, ook de dagelijkse inrichting van de opdracht.

Langdurige interimrollen met vaste werktijden, directe aansturing en volledige integratie in het team worden lastiger vorm te geven als zzp-opdracht. Dat kan betekenen dat sommige organisaties kiezen voor detachering of een arbeidsovereenkomst in plaats van freelance inhuur, juist voor rollen die structureel en langdurig zijn.

Dat is geen slecht nieuws. Het dwingt opdrachtgevers om vooraf na te denken over de vraag: is dit een opdracht met een duidelijk afgebakend resultaat, of eigenlijk een vaste functie die toevallig freelance wordt ingevuld? Wie die vraag vooraf goed beantwoordt, voorkomt discussies achteraf. Precies dat vooraf wegnemen van verrassingen is waar een goede intermediair waarde toevoegt.

Waarom dit vraagt om een scherpere intake

De IT-sector groeit als zelfstandigenmarkt. Het aantal zzp’ers in de ICT steeg in een jaar tijd van 77.669 naar 79.135, een stijging van 1,9 procent volgens de KVK-monitor. Tegelijkertijd handhaaft de Belastingdienst sinds 2025 strenger op arbeidsrelaties die feitelijk op loondienst lijken.

Op 30 juni 2026 stonden 1.805.194 zzp’ers ingeschreven in het Handelsregister, een stijging van 0,7 procent ten opzichte van het kwartaal ervoor.

Die twee ontwikkelingen samen, groei én strengere handhaving, maken een zorgvuldige intake belangrijker dan ooit. Dat is geen bureaucratische vertraging, maar iets dat beide partijen beschermt. Wij zien bij i-linked dat een goed gesprek vooraf, waarin we precies doorvragen hoe een opdracht in de praktijk wordt ingericht, latere discussies voorkomt. Dat is geen juridische exercitie. Het is gewoon zorgvuldig werk.

Voor freelancers die liever niet zelf alle administratieve en commerciële kanten regelen, verandert er weinig aan de kern van het vak. Je blijft zelf de opdracht uitvoeren zoals jij dat wilt. Wel kan het prettig zijn als iemand anders meekijkt of de opdracht zelf aan de nieuwe eisen voldoet, zodat je met een gerust hart aan de slag gaat.

Veelgestelde vragen

Wat houdt de Zelfstandigenwet in voor zzp’ers en opdrachtgevers?

De wet introduceert twee toetsen: een zelfstandigentoets voor de ondernemer en een werkrelatietoets voor de opdracht. Samen moeten ze duidelijk maken of iemand echt zelfstandig werkt, vooraf en in de praktijk.

Wat is het verschil tussen de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets?

De zelfstandigentoets kijkt naar het ondernemerschap zelf: administratie, risico, voorzieningen. De werkrelatietoets kijkt naar de concrete opdracht: vrijheid, aansturing en de feitelijke uitvoering ervan.

Wanneer val je als zzp’er onder de ‘veilige haven’ van de nieuwe wet?

Als je aan beide toetsen voldoet én in de praktijk ook daadwerkelijk zo werkt. Alleen een goed contract is dus niet genoeg; de dagelijkse uitvoering moet kloppen met de afspraken.

Wat zijn de gevolgen van de Zelfstandigenwet voor IT-freelancers?

Langdurige opdrachten met vaste werktijden en directe aansturing worden lastiger als zzp-opdracht vorm te geven. Freelancers die zelfstandig hun werk organiseren, ondervinden minder verandering.

Conclusie

De Zelfstandigenwet maakt zzp-inhuur niet per se makkelijker, wel systematischer. Voor IT-freelancers telt straks of ze ondernemer zijn, maar ook of de specifieke opdracht echt zelfstandig wordt uitgevoerd. Voor opdrachtgevers betekent dit dat de inrichting van een rol net zo belangrijk wordt als de tekst in het contract.

De wet is nog niet definitief en kan tot 2028 nog veranderen. Wat niet verandert, is dat een goede match begint bij een eerlijk gesprek over hoe een opdracht er in de praktijk uitziet. Wie dat vooraf scherp heeft, bespaart zichzelf achteraf een hoop onzekerheid.