Zelfstandigenwet: wat betekent die voor IT-freelancers en opdrachtgevers?

De Zelfstandigenwet moet vooraf duidelijker maken wanneer iemand als zelfstandige kan werken. Zekerheid geeft het voorstel nog niet, want het is geen wet en de feitelijke samenwerking blijft zwaar wegen. Wie nu een IT-freelancer inhuurt of freelance werkt, richt de samenwerking dus aantoonbaar zelfstandig in.

Voor een senior DevOps engineer die al twee jaar fulltime in hetzelfde team draait, is dat meer dan een juridisch detail. Voor een hiring manager die een zzp’er in een vast team heeft zitten ook. Beiden willen weten waar ze aan toe zijn. In dit artikel loop ik door wat er ligt, wat er nog kan veranderen en wat je vandaag al kunt doen.

Wat is de Zelfstandigenwet en wat is de stand van zaken?

De Zelfstandigenwet is een wetsvoorstel met vaste criteria om te toetsen of iemand echt ondernemer is. Het ligt ter internetconsultatie en kan nog wijzigen. De beoogde invoering is 1 januari 2028, maar dat is een streven en geen garantie.

Het kabinet publiceerde de nieuwe versie op 1 oktober 2026. Volgens de Rijksoverheid is het doel meer duidelijkheid en erkenning voor zzp’ers. Reageren kan tot en met 29 oktober 2026. Daarna volgt de behandeling in de Tweede Kamer, en daar kan van alles gebeuren.

De minister noemde het voorstel “heel duidelijk”. Het politieke draagvlak staat echter nog niet vast.

Tot die tijd gelden de bestaande regels, de rechtspraak en de handhaving van de Belastingdienst. Die controleert sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid, zo laat Bouwend Nederland weten. Wachten op de nieuwe wet is dus geen strategie.

Hoe werkt de werkrelatietoets voor zzp’ers?

De werkrelatietoets kijkt of je als ondernemer werkt of feitelijk onder gezag. Daarbij tellen kenmerken als onafhankelijk werken, een zakelijke administratie, een inschrijving bij de Kamer van Koophandel en het actief werven van opdrachten.

Volgens het voorstel heeft een zelfstandige in het voorafgaande en lopende kalenderjaar minstens drie verschillende opdrachtgevers gehad, zo meldt de NOS. Ook zakelijke basisvereisten horen erbij: een btw-nummer, een zakelijke rekening en het versturen van facturen. Daarnaast koppelt het voorstel zelfstandigheid aan bescherming tegen ondernemersrisico, bijvoorbeeld met een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Een zelfstandige moet in het voorafgaande en lopende kalenderjaar minstens drie verschillende opdrachtgevers hebben gehad.

Dat klinkt helder. Toch is het geen vrijbrief. Ook als iemand aan de formele criteria voldoet, kan de feitelijke uitvoering van de opdracht nog meewegen. Een quote uit de berichtgeving vat het goed samen: “Het is een haven waar je elke dag opnieuw doorheen moet varen.” Verandert de samenwerking, dan moet je opnieuw toetsen.

Daar zit ruimte voor interpretatie. Dat zeggen ook de experts.

Wat verandert er voor IT-freelancers?

De meeste klassieke IT-opdrachten vallen niet onder platformwerk. De vragen die ertoe doen, zijn wel dezelfde: wie bepaalt werkwijze en werktijden, wie draagt het risico, en kun je je laten vervangen?

Neem een freelance cloudspecialist die twee jaar lang vijf dagen per week in één team meedraait. Hij krijgt dezelfde instructies als collega’s in loondienst en draagt nauwelijks risico. Op papier is hij zzp’er. In de praktijk lijkt het op een vaste baan. Zo iemand is kwetsbaarder dan een professional die projectmatig werkt voor meerdere klanten.

Wie wil weten hoe dit in de IT-praktijk uitpakt, vindt meer in ons artikel over de Zelfstandigenwet voor IT-freelancers.

Freelancen is een volwaardig pad. Veel professionals kiezen er bewust voor, om de vrijheid en de afwisseling. Dat blijft kunnen, zolang de opdracht ook echt zelfstandig is ingericht. Ik zie in gesprekken dat de beste freelancers hun eigen positie goed kennen. Ze weten waarom ze ondernemer zijn en kunnen dat uitleggen.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers en detacheerders?

Opdrachtgevers moeten vooraf kunnen uitleggen waarom een samenwerking zelfstandig is. Dat kost tijd. Verwacht meer screening, meer contractbeheer en periodieke controles, en soms een langere doorlooptijd voordat een opdracht start.

Sommige organisaties kiezen bij structurele functies liever voor detachering, payroll of loondienst. Dat is een logische keuze als het werk vaste formatie is en geen tijdelijke expertise vraagt. Voor hiring managers is dit een goede toetsvraag: huren wij expertise in, of vullen we een plek in het team?

Intermediairs en detacheerders die met zzp’ers werken, hebben aandachtspunten. Een modelovereenkomst alleen beschermt niet als de dagelijkse praktijk op loondienst lijkt. Het gaat om de feitelijke inrichting: duidelijke resultaten, ruimte voor eigen werkwijze, afspraken over vervanging en een moment om de samenwerking opnieuw te bekijken.

Dat past bij hoe wij werken. We bemiddelen pas als we er voor 100% in geloven. Als een samenwerking niet zelfstandig kan worden ingericht, zeggen we dat ook. Hoe dat bij detachering in de praktijk werkt, lees je in ons stuk over detachering in de praktijk in plaats van op papier.

Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid in de praktijk?

Je voorkomt schijnzelfstandigheid door vooraf vast te leggen waarom de samenwerking zelfstandig is, en dat te blijven toetsen. Een dossier met afspraken en bewijs helpt zowel de zzp’er als de opdrachtgever bij een controle.

Een paar vragen die ik freelancers stel tijdens een kop koffie:

• Heb ik meerdere opdrachtgevers, of hangt mijn inkomen aan één klant?
• Bepaal ik zelf hoe, waar en wanneer ik het resultaat lever?
• Word ik afgerekend op resultaat of vooral op aanwezigheid?
• Kan ik me laten vervangen en draag ik zelf risico?
• Houd ik mijn administratie en acquisitie aantoonbaar bij?

Voor opdrachtgevers zijn andere vragen belangrijk. Is de opdracht omschreven in concrete resultaten? Geven wij instructies over het proces, of alleen over de gewenste uitkomst? Doen collega’s in loondienst hetzelfde werk, en waarom verschilt de positie van de freelancer dan?

Voor beide partijen geldt: wie bewaakt wijzigingen in scope en aansturing? En wanneer plannen jullie een herbeoordeling? Kies ook alvast een route voor als het niet meer past: aanpassen, stoppen, detacheren of loondienst.

Soms ontbreekt vooral aandacht, de wil is er wel. Een opdracht begint netjes en schuift in een jaar op naar een vaste rol. Niemand merkt het. Tot een controle komt.

Wat kost het en wat levert het op?

De nieuwe regels maken zorgvuldig samenwerken duurder, maar ook duidelijker. Extra verzekeringen, administratie en ondernemersrisico kunnen in tarieven worden doorberekend, en zzp’ers kunnen opdrachten weigeren die te veel op een baan lijken.

Er speelt meer. Een eerder voorstel voor een rechtsvermoeden bij een uurtarief onder 38 euro is aangepast, zo staat in een juridische update van Van Doorne. Ook moet de Europese richtlijn voor platformwerk uiterlijk 2 december 2026 zijn omgezet. Voor de meeste IT-opdrachten is dat minder relevant, maar het laat zien dat de regels blijven bewegen.

Daar staat tegenover dat partijen die risico’s vroeg zien en goed vastleggen, zich onderscheiden. Een bemiddelaar die alleen op snelheid matcht, laat zijn klant met de rekening zitten. Naheffingen, loonheffingen en arbeidsrechtelijke claims zijn dan niet ver weg.

Dat verschil zie je terug in een duurzame match. Die is persoonlijk en inhoudelijk goed, en ook juridisch en organisatorisch houdbaar. Meer over hoe wij kijken naar mensen en markt, lees je in ons artikel over talent intelligence in recruitment.

Veelgestelde vragen

Conclusie

De Zelfstandigenwet geeft houvast, geen zekerheid. Het voorstel kan nog veranderen, en de huidige handhaving blijft intussen gewoon gelden. Voor IT-freelancers en opdrachtgevers komt het neer op één ding: richt de samenwerking aantoonbaar zelfstandig in en toets die regelmatig opnieuw.

Bij i-linked doen we alleen opleveringen waar we in geloven, ook als dat betekent dat we een andere route adviseren. Zit jij met een lopende opdracht die steeds meer op een vaste rol lijkt? Dan drink ik graag een kop koffie mee om te sparren over wat daarbij past.

Bronnen

1. Zelfstandigenwet biedt meer duidelijkheid en erkenning voor zzp’ers
2. Zelfstandigenwet moet zzp’ers en opdrachtgevers duidelijkheid geven
3. Nieuwe Zelfstandigenwet in consultatie
4. Vragen over de nieuwe Zelfstandigenwet: wat verandert er per…
5. Dutch employment law: legislative update july 2026
6. Wie is volgens de nieuwe ‘zelfstandigentoets’ een échte zzp’er en …